1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
Durak 6 / 6 · Bugün

Günümüzde: Trafik, bilgisayarlar ve dijital güvenlik

Harita uygulaması, kavşaktaki ışık, internetteki imza... hepsinin içinde matematik var.

4 dk5 dk2 dk8 dk1 dkABCD
Temsilî çizim: yollar bir ağ (graf) olarak; en kısa yol vurgulanmış.

Telefonundaki harita uygulaması en kısa yolu nasıl buluyor? Yollar bir ağ (graf) olarak düşünülür: kavşaklar noktalar, yollar da süreleri yazılı çizgilerdir. 1959'da Edsger Dijkstra'nın yayımladığı yöntem gibi algoritmalar bu ağda en kısa yolu adım adım bulur.

Trafik ışıkları da matematikle planlanır. Hangi yola ne kadar yeşil süre verileceği, araçların geliş hızı ve kavşaktan geçiş hızıyla ilgilidir. Mühendisler gerçeği basitleştiren modeller kurar, sonra bu modelleri gerçek ölçümlerle sınar.

Ekranındaki her fotoğraf aslında bir sayı tablosudur: Her piksel, kırmızı-yeşil-mavi miktarını gösteren birkaç sayıdan oluşur.

İnternette bir mesajın gerçekten kimden geldiğini anlamak için dijital imzalar kullanılır. Bunların bir kısmı, çok büyük sayıları asal çarpanlarına ayırmanın ne kadar zor olduğuna dayanır. Yani 6. sınıfta öğrendiğin asal çarpanlar, bugün internet güvenliğinin temel fikirlerinden biriyle bağlantılıdır!

Kaynaklarla biliyoruz

  • Dijkstra'nın en kısa yol algoritması 1959'da yayımlandı ve bugün de yaygın olarak öğretilir.
  • RSA şifreleme yöntemi 1977'de Rivest, Shamir ve Adleman tarafından geliştirildi; güvenliği büyük sayıları çarpanlarına ayırmanın zorluğuna dayanır.
  • ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST), dijital imza standartlarını (FIPS 186-5) yayımlar.

? Tartışmalı ya da belirsiz

  • Trafik modelleri gerçeği basitleştirir; sürücü davranışı, kazalar ve hava durumu gibi etkenler modellerin tahminlerini değiştirebilir.
  • Kuantum bilgisayarların ileride bazı şifreleme yöntemlerini zayıflatabileceği tartışılmakta, yeni yöntemler geliştirilmektedir.

Kıvrım soruyor

A'dan D'ye gitmek istiyorsun. Yollar: A→B 4 dk, B→D 5 dk, A→C 2 dk, C→D 8 dk, C→B 1 dk. En kısa süre kaç dakikadır?

Derine in
Gerekçeler, ayrıntılar ve dikkat edilmesi gerekenler

Küçük bir dijital imza örneği (gerçek sistemler çok daha büyük sayılar kullanır): Kıvrım'ın gizli anahtarı 7, herkesin bildiği açık anahtar 3 ve ortak sayı 33 olsun. Kıvrım “4” mesajını imzalamak için 47'yi hesaplar ve 33'e bölümünden kalanı alır: 16. Bu 16, imzadır.

Herkes imzayı kontrol edebilir: 163 = 4096; 4096'nın 33'e bölümünden kalan 4'tür. Mesajla aynı! Demek ki imzayı gizli anahtarı bilen kişi üretmiş.

Bu küçük örnekte 33'ü 3 × 11 diye ayırmak kolay olduğu için gizli anahtar da kolayca bulunabilir. Gerçek sistemlerde yüzlerce basamaklı sayılar kullanılır; bu sayıları asal çarpanlarına ayırmak bugünkü bilgisayarlarla bile pratikte imkânsız kabul edilir.

Öğretmen için sınıf etkinliği: Okul haritasında en kısa yol
25–30 dakika
Süre: 25–30 dakikaMalzeme: Okulun basit bir krokisi (veya tahtaya çizilmiş noktalar ve yollar), adımsayar/kronometre (isteğe bağlı)

Amaç: Gerçek bir durumu ağ (graf) olarak modellemek ve en kısa yolu sistemli aramak.

  1. Sınıf, kantin, kütüphane, bahçe gibi yerleri nokta; aralarındaki koridorları çizgi olarak çizin.
  2. Gruplar her çizgiye yaklaşık adım sayısı veya süre yazsın (tahmin ya da ölçüm).
  3. “Sınıftan kütüphaneye en kısa yol hangisi?” sorusunu gruplar ayrı ayrı çözsün ve yöntemlerini anlatsın.
  4. Tartışın: Modelimiz neyi göz ardı etti? (Kalabalık koridor, merdiven, teneffüs zili...) Bir modeli daha gerçekçi yapmak için ne eklerdiniz?

Bağlantılı içerikler

Görünüm tercihleri

Tema
Vurgu rengi
Hareket efektleri

Bu tercihler yalnızca kullandığın bu tarayıcıda saklanır. Başka bir cihazda veya tarayıcıda varsayılan görünüm açılır.