1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
Durak 4 / 6 · Yaklaşık 1.200 yıl önce (ve öncesi)

Bilinmeyeni bulmak: Cebir

Bilmediğimiz bir sayıya bir ad verip ipuçlarıyla onu bulabilir miyiz?

?□ + 3 = 8iki kefeden de 3 alırsan denge bozulmaz
Dengedeki terazi: bir kutu ve 3 birim, 8 birimi dengeliyor.

“Bir sayıya 3 eklersem 8 oluyor. Sayı kaç?” Bu tür sorular çok eskidir; Babil tabletlerinde ve Mısır papirüslerinde de bilinmeyen bir niceliği bulmaya dayalı problemler vardır.

9. yüzyılda Bağdat'ta çalışan Muhammed bin Musa el-Harezmî, bu tür problemleri çözme yollarını düzenli bir kitapta topladı. Kitabın adında geçen el-cebr (tamamlama, yerine koyma) kelimesi, zamanla bütün bir matematik alanının adı oldu: cebir.

El-Harezmî'nin fikrini bir terazi gibi düşünebilirsin: Bir kefede kutu ve 3 birim, diğer kefede 8 birim var. Terazi dengede. İki kefeden de 3 birim alırsan denge bozulmaz: kutuda 5 birim olmalı.

El-Harezmî'nin kendisi bugünkü gibi x harfleri kullanmadı; problemleri sözcüklerle anlattı. Harfli gösterim yüzyıllar içinde gelişti.

Kaynaklarla biliyoruz

  • “Cebir” (algebra) kelimesi el-Harezmî'nin kitabının adındaki “el-cebr” sözcüğünden gelir.
  • “Algoritma” kelimesi el-Harezmî'nin adının Latince yazılışından türemiştir.
  • El-Harezmî Hint–Arap rakamlarıyla hesap üzerine de yazmış, bu çalışma Avrupa'da bu rakamların yayılmasına katkıda bulunmuştur.

? Tartışmalı ya da belirsiz

  • El-Harezmî'nin doğum ve ölüm tarihleri yaklaşık olarak bilinir (yaklaşık 780–850).
  • “Cebirin babası” unvanı bazen başka matematikçilerle (ör. Diophantos) birlikte anılır; cebir tek bir kişinin icadı değildir.

Kıvrım soruyor

Terazinin bir kefesinde 2 eş kutu ve 4 birim, diğer kefesinde 10 birim var. Terazi dengede. Bir kutuda kaç birim vardır?

Derine in
Gerekçeler, ayrıntılar ve dikkat edilmesi gerekenler

Neden “tamamlama”? El-Harezmî'nin yönteminde bir taraftaki eksik (çıkarılan) niceliği diğer tarafa ekleyerek denklemi “tamamlamak” el-cebr, iki taraftaki benzer nicelikleri karşılıklı sadeleştirmek ise el-mukabele olarak anılır. Kitabın adı da bu iki işlemi anar.

Bilinmeyen yalnızca harf değildir. Bir kutu, bir soru işareti, bir boş kare... Önemli olan, bilmediğimiz şeyi adlandırıp onunla akıl yürütebilmektir. Sayı örüntülerinde “10. adımda kaç kare olur?” diye sorduğunda da bilinmeyeni arıyorsun.

Öğretmen için sınıf etkinliği: Fasulye terazisi
20–25 dakika
Süre: 20–25 dakikaMalzeme: Basit bir terazi (veya askı ve iki bardak), opak küçük torbalar, fasulye/bilye

Amaç: Denge fikriyle bilinmeyeni bulmak; “iki tarafa aynı şeyi yap” ilkesini keşfetmek.

  1. Öğretmen bir torbaya öğrencilerin görmediği sayıda fasulye koyar.
  2. Torba ve birkaç açık fasulye bir kefeye, yalnızca açık fasulyeler diğer kefeye konarak terazi dengelenir.
  3. Öğrenciler torbayı açmadan içindeki sayıyı bulmaya çalışır ve stratejilerini anlatır.
  4. İki eş torbayla tekrarlayın. “Her iki taraftan da aynı sayıda fasulye alırsak denge bozulur mu?” sorusunu tartışın.

Bağlantılı içerikler

Görünüm tercihleri

Tema
Vurgu rengi
Hareket efektleri

Bu tercihler yalnızca kullandığın bu tarayıcıda saklanır. Başka bir cihazda veya tarayıcıda varsayılan görünüm açılır.