51 asal mı?
51 bir asal sayı mıdır?
- 51 tek sayı → 2'ye bölünmez.
- Rakamlar toplamı 5 + 1 = 6 → 3'e bölünür!
- 51 ÷ 3 = 17, yani 51 = 3 × 17.
- 51'in 1 ve kendisinden başka çarpanları (3 ve 17) var.
51 asal değildir: 51 = 3 × 17.
Yalnızca iki çarpanı olan sayılar ve her sayının “asal yapı taşları”.
Bir doğal sayının tam olarak iki farklı çarpanı varsa (1 ve kendisi), bu sayı asaldır. 2, 3, 5, 7, 11, 13 ... asal sayılardır.
7 kare → yalnızca bir dikdörtgen
8 kare → birden çok dikdörtgen
Asal olmayan her sayı, asal sayıların çarpımı olarak yazılabilir. Bunu bir çarpan ağacıyla yapabilirsin: Sayıyı iki çarpana ayır, asal olmayan dalları ayırmaya devam et.
60 = 2 × 2 × 3 × 5 = 22 × 3 × 5
Hangi çarpanla başlarsan başla, sonunda aynı asal çarpanları bulursun!
Bir sayının asal olup olmadığını anlamak için onu küçük asal sayılara (2, 3, 5, 7, ...) bölmeyi denersin. Bölünebilme kuralları burada çok işe yarar!
Örneğin 51: Rakamlar toplamı 5 + 1 = 6, 3'ün katı. Öyleyse 51 = 3 × 17; asal değil.
| Denenen asal | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 2 | 51 ÷ 2 = kalanlı | Bölünmez |
| 3 | 51 ÷ 3 = 17 | Bölünür |
Asal sayılar biter mi? Hayır! Yaklaşık 2.300 yıl önce Öklid bunun güzel bir kanıtını verdi: Elimizde sınırlı sayıda asal olduğunu varsayalım; hepsini çarpıp 1 ekleyelim. Bu yeni sayı listedeki hiçbir asala tam bölünmez (her birine bölümünden kalan 1'dir). Öyleyse ya kendisi asaldır ya da listede olmayan bir asal çarpanı vardır. Her iki durumda da listemiz eksik çıkar.
Neden önemli? Büyük sayıları asal çarpanlarına ayırmak çok zordur. İnternetteki bazı güvenlik yöntemleri bu zorluğa dayanır. (Bkz. “Günümüzde” durağı.)
Öğretim programı:
MAT.6.1.3. Bir doğal sayının asal olma durumunu ve asal çarpanlarını çözümleyebilmeKaynak: MEB TYMM Ortaokul Matematik Öğretim Programı (2026), s. 67.
Her örneği önce kendin çözmeyi dene, sonra adımları tek tek aç. Adımı açmadan önce “sıradaki adım ne olabilir?” diye tahmin et.
51 bir asal sayı mıdır?
51 asal değildir: 51 = 3 × 17.
60 sayısını asal çarpanlarına ayır.
60 = 2 × 2 × 3 × 5 = 2² × 3 × 5.
84 sayısının asal çarpanları nelerdir?
84 = 2 × 2 × 3 × 7; asal çarpanları 2, 3 ve 7'dir.