Matematik Pilotu · Konu 1

Doğal sayıların çarpanları ve katları

Bir sayıyı hangi sayılar tam böler? Bir sayının katları nasıl sıralanır?

Çarpan: Bir sayıyı tam bölen sayı

12 tane kareyi dikdörtgen biçiminde dizmek istersen kaç farklı şekilde dizebilirsin? 1 × 12, 2 × 6 ve 3 × 4. Bu dikdörtgenlerin kenarlarındaki sayılar, 12'nin çarpanlarıdır: 1, 2, 3, 4, 6, 12.

Bir sayı başka bir sayıyı kalansız bölüyorsa, o sayının çarpanıdır (böleni de denir).

Çarpanlar çiftler hâlinde gelir: 12 = 1 × 12 = 2 × 6 = 3 × 4.

Kat: Sayma sayılarıyla çarpım

4'ü sırayla 1, 2, 3, 4... ile çarparsak 4'ün katlarını buluruz: 4, 8, 12, 16, 20, ...

Bir sayının katları sonsuza kadar devam eder; ama çarpanlarının sayısı sınırlıdır. Bir sayının katları, o sayıya kalansız bölünür.

12, 4'ün katıdır; 4 de 12'nin çarpanıdır. İkisi aynı ilişkinin iki yüzüdür.
04812162024+4+4+4+4+4+4

Ortak kat ve ortak çarpan

Hem 4'ün hem 6'nın katı olan sayılar: 12, 24, 36, ... Bunlar ortak katlardır.

Hem 18'i hem 24'ü tam bölen sayılar: 1, 2, 3, 6. Bunlar ortak çarpanlardır (ortak bölenler).

İki otobüs birlikte ne zaman kalkar? Bu, bir ortak kat sorusudur.

4'ün katları

4812162024283236

6'nın katları

61218243036

Koyu renkli olanlar ortak katlar: 12, 24, 36, ...

Dikdörtgen yapıcı

Bir sayı seç (1–60). Bu kadar kareyle yapılabilen bütün dikdörtgenleri ve sayının çarpanlarını gör.

Öğretim programı:

  • MAT.6.1.1. Karşılaştığı problem durumlarında bir doğal sayının çarpan ve katlarına yönelik muhakeme yapabilme
  • MAT.6.1.4. Günlük hayat problemleri ya da matematiksel durumlar üzerinden ortak kat ve ortak böleni yorumlayabilme

MAT.6.1.4. (ortak kat ve ortak bölen) bu pakette yalnızca 7, 9 ve 10. alıştırmalarda ve 3. örnekte başlangıç düzeyinde ele alınır.

Kaynak: MEB TYMM Ortaokul Matematik Öğretim Programı (2026), s. 67.

Bağlantılı içerikler

Görünüm tercihleri

Tema
Vurgu rengi
Hareket efektleri

Bu tercihler yalnızca kullandığın bu tarayıcıda saklanır. Başka bir cihazda veya tarayıcıda varsayılan görünüm açılır.