Sonsuzluk: Hiç bitmeyen şeyler
En büyük sayı var mı? Dolu bir otele yeni bir misafir sığar mı? Sonsuzluğun tuhaf ama mantıklı dünyasına kısa bir gezinti.
En büyük sayı hangisi?
Bir arkadaşın “En büyük sayıyı söyleyeceğim: bir milyar!” dese, ona hemen “bir milyar bir” diyebilirsin. Hangi sayı söylenirse söylensin, ona 1 ekleyerek daha büyüğünü buluruz. Demek ki en büyük doğal sayı yoktur. Doğal sayılar sonsuza kadar sürer.
Sonsuzluk bir sayı değildir; “hiç bitmeme” durumunu anlatan bir fikirdir. Matematikte onu ∞ işaretiyle gösteririz.
Asal sayılar da bitmez
Asal sayılar büyüdükçe seyrekleşir: 1 ile 100 arasında 25 asal varken 9.901 ile 10.000 arasında yalnızca 9 asal vardır. Öyleyse bir gün bitecekler mi? Hayır! Öklid, yaklaşık 2.300 yıl önce asal sayıların sonsuz olduğunu kanıtladı. (Kanıtın kısa hâli Asal sayılar dersinin “Derine in” bölümünde.)
Dolu bir otel
Matematikçi David Hilbert'in anlattığı bir düşünce deneyi: Sonsuz sayıda odası olan bir otel var ve bütün odalar dolu. Yeni bir misafir gelir. Resepsiyon görevlisi şunu duyurur: “Lütfen herkes oda numarasının bir fazlası olan odaya geçsin.” 1. odadaki 2'ye, 2'deki 3'e geçer... Hiç kimse dışarıda kalmaz ve 1. oda boşalır!
Derine in
Sonsuzluklar da karşılaştırılır
Çift sayılar mı daha çok, yoksa doğal sayılar mı? İlk bakışta doğal sayılar daha çok gibi görünür; çift sayılar onların yalnızca yarısı. Ama her doğal sayıyı iki katıyla eşleştirebiliriz: 1 → 2, 2 → 4, 3 → 6, ... Hiçbiri açıkta kalmaz. Bu bire bir eşleme (çetelede kullandığımız fikrin aynısı!) iki kümenin “aynı büyüklükte” sonsuz olduğunu gösterir.
19. yüzyılda Georg Cantor, bazı sonsuzlukların bile diğerlerinden daha büyük olduğunu gösterdi. Bu fikir o dönemde büyük tartışmalara yol açtı; bugün ise modern matematiğin temel taşlarından biridir.