Açılar ve paralel doğrular
Açı nedir, nasıl ölçülür? Paralel iki doğruyu bir kesen kestiğinde hangi açılar eşit olur?
Açı: Bir dönme miktarı
Bir kapıyı açtığında kapı menteşesi etrafında döner. Kapının ne kadar döndüğünü açı ile ölçeriz. Tam bir tur 360°'dir.
- Dar açı: 0° ile 90° arasında.
- Dik açı: Tam 90° (bir kare köşesi).
- Geniş açı: 90° ile 180° arasında.
- Doğru açı: Tam 180° (düz bir çizgi).
Paralel iki doğru ve bir kesen
İki paralel doğruyu üçüncü bir doğru (kesen) kestiğinde 8 açı oluşur. Bu açılar arasında güzel eşitlikler vardır:
- Yöndeş açılar (aynı konumdaki açılar, örneğin a ve b) eşittir.
- İç ters açılar (kesenin iki yanında, paraleller arasında) eşittir.
- Dış ters açılar (kesenin iki yanında, paralellerin dışında) eşittir.
- Bir doğru üzerinde yan yana duran iki açının toplamı 180°'dir.
Derine in
Üçgenin açıları neden 180°?
Bir üçgenin bir köşesinden karşı kenara paralel bir doğru çiz. Bu doğru üzerinde üç açı yan yana durur ve toplamları 180°'dir. Ortadaki açı üçgenin tepe açısıdır; yandaki iki açı ise paralel doğrular ve kesenler sayesinde üçgenin taban açılarına eşittir (iç ters açılar). Öyleyse üçgenin üç açısının toplamı da 180°'dir.
Bu gerekçe, kâğıt yırtarak yaptığımız deneyin (bkz. Geometri durağındaki sınıf etkinliği) neden her üçgende işe yaradığını gösterir. Öklid'in Elemanlar'ında paralel doğrular ve açılarla ilgili bu sonuçlar I. kitapta yer alır.
Öğretim programı: MAT.6.3.1. Düzlemde iki paralel doğru ve bir kesen ile oluşan açıları sınıflandırabilme (MEB TYMM Ortaokul Matematik Öğretim Programı, 2026, s. 89)