Bir örnek her şeyi değiştirir
Can diyor ki: “Bütün asal sayılar tektir.” Bu iddiayı çürütmek için kaç örnek gerekir?
Önce biraz düşün. Tahminini seç ya da aklından söyle; sonra cevaba bakarız. Emin olmak zorunda değilsin!
Tahminin ne?
Kısa cevap: Tek bir karşı örnek yeter! 2 asal bir sayıdır ve çifttir. “Bütün” diye başlayan bir iddia, uymayan tek bir örnekle çürür.
Derine in
Açıklamalar, gerekçeler ve kaynaklar
Bir örnek her şeyi değiştirir
Asimetri: Kanıtlamak zor, çürütmek kolay
“Bütün kuğular beyazdır” iddiasını kanıtlamak için dünyadaki bütün kuğuları görmen gerekir. Ama çürütmek için tek bir siyah kuğu yeter. (Avustralya'da gerçekten siyah kuğular yaşar!)
Matematikte de aynısı geçerli:
- “Her çift sayı 4'e bölünür.” → 6 bu iddiayı çürütür.
- “İki asal sayının toplamı çifttir.” → 2 + 3 = 5 çürütür.
- “Bir sayının karesi her zaman o sayıdan büyüktür.” → 1 × 1 = 1 çürütür.
Karşı örnek bir yenilgi değil
Bir karşı örnek bulduğunda iddia çöpe gitmez; daha dikkatli bir hâle gelir: “2 dışındaki bütün asal sayılar tektir.” Bu yeni iddia doğrudur! Matematikçiler sık sık böyle çalışır: Bir varsayım kurar, karşı örnek arar, varsayımı düzeltir.
Peki “bazı” iddiaları?
“Bazı asal sayılar çifttir” iddiasını kanıtlamak için tek örnek yeter (2). Ama çürütmek için bütün asal sayıları kontrol etmen gerekir. Kelimelere dikkat: “bütün”, “bazı”, “hiçbir” iddianın türünü değiştirir.