Tam sayılar: Sıfırın altına inmek
Termometre, asansör ve deniz seviyesi... Negatif sayılar neden gerekli ve sayı doğrusunda nerede dururlar?
Not: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli programında tam sayılarla işlemler 7. sınıfta ele alınır. Bu yazı, merak eden 6. sınıf öğrencileri ve diğer okurlar için bir ön tanıtımdır; belirli bir 6. sınıf öğrenme çıktısıyla eşleştirilmemiştir.
0'ın altında ne var?
Kışın termometre sıfırın altına düşer: −5 °C. Bir binanın otoparkı zemin katın altındadır: −2. kat. Ölü Deniz'in kıyısı deniz seviyesinin yaklaşık 430 metre altındadır.
Doğal sayılar (0, 1, 2, 3, ...) bu durumları anlatmaya yetmez. Sıfırın altındaki değerler için negatif sayıları kullanırız. Negatif sayılar, sıfır ve pozitif sayılar birlikte tam sayıları oluşturur:
…, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, …
Sayı doğrusunda sıralama
Sayı doğrusunda sağa gittikçe sayılar büyür. Bu yüzden −2 > −5'tir: −2, −5'in sağındadır. Hava −5 °C'den −2 °C'ye çıktıysa ısınmıştır!
- −1, en büyük negatif tam sayıdır.
- Bir sayının sıfıra olan uzaklığına mutlak değer denir: −4 de 4 de sıfıra 4 birim uzaklıktadır.
Derine in
Negatif sayılar kolay kabul edilmedi
Negatif sayılar bugün bize doğal gelse de tarihte uzun süre tartışıldı. Çin'deki bazı eski hesap metinlerinde borç ve alacak gibi zıt nicelikler farklı renkte çubuklarla gösterilmiştir. Hintli matematikçi Brahmagupta 7. yüzyılda borç ve varlık kavramlarıyla negatif sayılarla işlem kuralları yazmıştır. Avrupa'da ise negatif sayılar yüzyıllar boyunca “saçma” ya da “uydurma” sayılar olarak görüldü.
Bu tarih bize şunu söyler: Matematikte yeni bir fikir, önce yadırganır; sonra işe yaradığı görüldükçe benimsenir.