Kesirler ve bölme
Bir kesir aslında bir bölme işlemidir. 3/4 pizzayı paylaşmaktan ondalık gösterime uzanan kısa bir anlatım.
Kesir bir paylaştırmadır
3 pizzayı 4 arkadaş eşit paylaşırsa her birine ne düşer? Her pizzayı 4 dilime bölelim: Toplam 12 dilim olur, her kişiye 3 dilim düşer. Her dilim bir pizzanın 14'ü olduğuna göre herkes 34 pizza alır.
Demek ki 3 ÷ 4 = 34. Kesir çizgisi, bir bölme işaretidir. Pay bölünen, payda bölendir.
Kesirden ondalık gösterime
Bölme işlemini sonuna kadar yaparsak kesrin ondalık gösterimini buluruz:
- 34 = 3 ÷ 4 = 0,75
- 12 = 0,5
- 18 = 0,125
Bazı bölmeler ise hiç bitmez:
- 13 = 0,333… (3 sonsuza kadar tekrar eder)
- 211 = 0,1818… (18 tekrar eder)
Böyle tekrar eden ondalık gösterimlere devirli ondalık gösterim denir.
Derine in
Neden bazı bölmeler biter?
Ondalık gösterimimiz 10 tabanlıdır ve 10 = 2 × 5. Sadeleştirilmiş bir kesrin paydasında yalnızca 2 ve 5 asal çarpanları varsa, payı ve paydayı uygun bir sayıyla genişletip paydayı 10, 100, 1000... yapabiliriz. Örneğin 38 = 3751000 = 0,375. Paydada 3, 7, 11 gibi başka bir asal çarpan varsa bu mümkün değildir ve bölme devreder.
Bu, asal çarpanların beklenmedik bir yerde karşımıza çıktığı güzel bir örnektir!
Öğretim programı: MAT.6.1.6. Kesir ve bölme işlemi arasındaki ilişkiye yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme (MEB TYMM Ortaokul Matematik Öğretim Programı, 2026, s. 74)