Matematik nedir?
Tanıtım filminin tam anlatım metni. Filmi izlemeden de okuyabilir, sınıfta yüksek sesle okuyabilirsiniz.
Süre: 3:26 · Anlatıcı: Kıvrım (origami baykuş) · Seslendirme: macOS Türkçe sentez sesi “Yelda”
Bir soru
- Merhaba! Ben Kıvrım, kâğıttan katlanmış meraklı bir baykuşum.
- Sana basit görünen bir soru soracağım: Matematik nedir?
Her gün matematik
- Saate bakarken, para üstünü hesaplarken, bir tarifi ayarlarken matematiği kullanıyoruz.
- Onu her gün kullanıyoruz. Peki, gerçekten ne olduğunu biliyor muyuz?
- Gel, birlikte arayalım. Önce çok eskilere gidelim.
Saymak
- Binlerce yıl önce insanlar kemiklerin üzerine çentikler kazıdı.
- Bazı araştırmacılar bunların saymak için yapıldığını düşünüyor; ama bu bir yorum, kesin bilmiyoruz.
- Ama fikir çok güçlü: Her koyun için bir çizgi. Böylece hiçbiri kaybolmaz.
Ölçmek
- İnsanlar tarla ekip şehirler kurdukça yeni sorular doğdu.
- Bu tarla ne kadar büyük? Herkese yetecek kadar tahıl var mı?
- Mezopotamya'da kil tabletlere, Mısır'da papirüslere hesaplar yazıldı. Ölçmek, saymanın bir adım ötesiydi.
Neden doğru?
- Sonra biri şunu sordu: Bu neden hep doğru?
- Bir dikdörtgeni köşegeninden kesersen, iki eş üçgen elde edersin. Demek ki bu dik üçgenin alanı, dikdörtgenin yarısıdır.
- Eski Yunan'da Öklid, böyle gerekçeleri adım adım dizdi. Matematik artık yalnızca hesap değil, bir nedeni göstermekti.
Bilinmeyen
- Bazen bir sayıyı bilmeyiz ama ipuçlarımız vardır.
- Kutuya üç eklersem sekiz oluyor. Kutuda ne var? Teraziyi dengede tutarak buluruz: beş.
- Dokuzuncu yüzyılda Bağdat'ta Harezmî, bu tür problemlerin çözüm yollarını bir kitapta topladı. Cebir kelimesi bu kitabın adından gelir.
Makineler
- Hesaplar uzadıkça insanlar yardımcı aradı. Dişlilerle toplama yapan makineler yapıldı.
- Bir işi adım adım tarif eden talimatlara algoritma diyoruz. Bu kelime de Harezmî'nin adından gelir.
- Bugün bilgisayar programları, çok hızlı izlenen algoritmalardır.
Pikseller
- Telefonundaki bir fotoğrafa çok yaklaştığını düşün. Küçük karelere, yani piksellere ayrılır.
- Her piksel aslında birkaç sayıdır. Fotoğraf, bir sayı tablosudur.
Trafik
- Kavşaktaki ışıklar ne kadar süre yeşil kalmalı?
- Bir yola fazla süre verirsen, diğer yolda araçlar birikir. Bunu basitleştirilmiş modellerle inceler, dengeli bir paylaşım ararız.
Dijital imza
- İnternette bir mesajın gerçekten kimden geldiğini nasıl anlarız?
- Dijital imza, yalnızca sahibinin üretebildiği ama herkesin kontrol edebildiği bir sayı gibidir.
- Küçük bir örnek: Gizli anahtarla dört sayısı on altıya dönüşür. Açık anahtarla herkes on altıyı yeniden dörde çevirip imzayı doğrular.
- Gerçekte bunun için yüzlerce basamaklı sayılar kullanılır.
Dene, çiz, sor
- Peki matematik nedir? Belki de şudur: Merak edip soru sormak, denemek, çizmek ve neden işe yaradığını göstermek.
- Yanlış yapmaktan korkma. Her yanlış, doğru yolu gösteren bir ipucudur.
- Bir kâğıt al, çiz, dene. Ben de yanında olacağım.
Yolculuk başlıyor
- Matematik Atlası'na hoş geldin. Yolculuk şimdi başlıyor!
Öğretmen notu: Filmdeki dijital imza örneği bilinçli olarak çok küçük sayılarla verilmiştir (gizli anahtar 7, açık anahtar 3, ortak sayı 33: 47 sayısının 33 ile bölümünden kalan 16; 163 sayısının 33 ile bölümünden kalan 4). Gerçek sistemler yüzlerce basamaklı sayılar kullanır. Ayrıntı için “Günümüzde” durağına bakın.